Иван Михайлович Гоголев – Кындыл – Саха норуотун улуу суруйааччыта

Саха норуотун улуу суруйааччыта тохсунньу 18 кунугэр  тыыннаа5а буоллар 90 сааьын туолуо этэ. Юбилейынан сибээстээн Булуугэ торообут улууьугар араас тэрээьиннэр ыытылыннылар: ол курдук, Гоголевскай аа5ыылар, хоьоон уонна уруьуй курэхтэрэ, НПК-ларга доклад суруйан кытыннылар, театрализованнай представлениялар, кини оло5ун, айымньыларын кэпсиир  библиотечнай уруоктар ыытылыннылар.

                Саха Республикатын искусстволарын утуолээх деятелэ, Российскай Федерация культуратын утуолээх улэьитэ, Саха сирин народнай поэта Иван Михайлович Гоголев 1930 сыл тохсунньу 18 кунугэр Булуу улууьугар учуутал кэргэнигэр торообутэ. 1954 сыллахха Москва5а Максим Горькай аатынан Литературнай институту бутэрбитэ уонна а5ыйах сыл Саха сиригэр кинигэ издательствотыгар редакторынан, орто оскуола5а учууталынан улэлээн баран, идэтийбит суруйааччы быьыытынан оло5ун буус- бутуннуутун улускэннээх айар улэ5э анаабыта уонна ол тухары айар улэтигэр саамай   тахсыылаах кэмин иккис торообут сирин кэриэтэ буолбут Ханалас улууьун Покровскайыгар – эймэнэ туойбут Улуу Эбэтин Олуонэ урдук кытылыгар – олорон ааспыта.

                 Иван Гоголев бастакы хоьооно 1948 сыллаахха, онтон хоьооннорун уонна поэмаларын «Ынырар уоттар» диэн маннайгы кинигэтэ 22 саастаа5ар 1952 сыллаахха бэчээттэмиттэрэ. Ча5ылхай талаан саха поэзиятыгар дохсуннук уонна киэн далааьыннаахтык киирбитэ, онтон ыла саха аа5ааччыларын, ордук айар итиэннэ научнай интеллегенция, эдэр ыччат, куттарын туппут, кинилэр тапталлаах суруйааччыларынан буолбута. Элбэх хоьооннорун, поэмаларын тэнэ, саха поэттарыттан бастакынан хоьоонунан  улахан романы суруйбута. Поэзия ис хоьоонугар, форматыгар уонна образтааьын систематыгар новатор поэт быьыытынан сана суурээни киллэрбитэ, саха литературатын байыппыта.

               Иван Гоголев – биллиилээх бодон прозаик уонна драматург. Бэйэтин «Хара кыталык», «Иэйэхсити кэлэтии» диэн романнарыгар, угус сэьэннэригэр, «Кыталыктар кырдаллара», «Олуонэ сарсыардата», «Наара суох!»,  онтон да атын драматическай айымньыларыгар историческай уонна фольклорнай темалары сонуннук, хорсуннук арыйан кордорбутэ. Кини бары айымньылра ис хоьоонноро дирининэн, уус уран тыынара урдугунэн аа5ааччы киэн аранатын абылаан поэт аатын олбоодуйбэт тыыннарбыттара, бэйэтэ биьиги бары тапталлаах народнай поэппытынан буолбута. Учуонайдар саха литературатыгар «Гоголев поэзията», искусство5а республика бары театрдарыгар туруоруллубут суурбэттэн тахса драматическай айымньыларын «Гоголев театра» диэн  ааттааннар туспа салаалар быьыыларынан чинчийэллэр. Нуучча, атын да омуктар тылларынан тылбаастанан кини айымньылара Россия5а эрэ буолбакка, араас омук дойдуларыгар эмиэ а5ачылар итии биьирэбиллэрин ыллылар.

               Кэнники сылларга Манчаары Баьылай туьунан сана романы, биир улахан пьесаны, элбэх хоьооннору суруйан хаалларбыта оссо бэчээттэнэ иликтэр. Хара быстыар диэри айар улэнэн дьарыктана олорбутун олор сарсыардатыгар остуолун уоьэ хаалбыт ол куннээ5и алта сана хоьоонноро туоьулууллар.

              Иван Михайлович Гоголев Саха АССР Верховнай Советын депутатынан талылла сылдьыбыта, бочуот знага орденынан, элбэх мэтээллэринэн, Грамоталарынан на5араадалламмыта, Саха Комсомолун аатынан бириэмийэ аан бастакы лауреата буолбута, 1997 сыллаахха олохтоммут «Северная звезда»» диэн Россия литературнай бириэмийэтин лауретын урдук аатын эмиэ аан бастакынан ылбыта, торообут  Булуу улууьун  бочуоттаах гражданина буолбута.

               Саха улуу суруйааччыта Иван Гоголев — Кындыл Уйбаан, бэйэтин айымньыларын уон икки томна чокотон бэлэмнээн хаалларбыт – ити буолар кини торообут норуотун кэлэр колуонэлэригэр «Сахатын сирэ барахсаны» аан дойдуга аатырдыах олбот – суппэт суду бэлэ5э, ол иьин кини бар-дьонун сурэ5эр, ойугэр-санаатыгар мэлдьи тыыннаах курдук сылдьыа5а.

                Биьиги оскуола5а сылын аайы Гоголевскай аа5ыылар ыытыллаллар, ол иьин, Кындыл айымньыларын, хоьооннорун эдэр колуонэ аа5арын уонна билэрин ситиьэбит. Кини туьунан  киэн тутта кэпсиибит. Быйыл, сэтинньи 13 кунугэр,  Булуутээ5и кыраайы уорэтэр музей иьинэн тэриллибит  хоьоон аа5ыытын курэ5эр биьиги оскуолаттан 75 о5о аа5ыыга кытынна.  Бары да учугэйдик бэлэмнэнэн, ситиьиилээхтик аахтылар. Элбэх  эдэр аа5ааччыларбыт миэстэлэьэннэр, о5олорбут ситьиьиилэринэн уордубут, астынныбыт.

                «Ааппын ахтан ааьаарын….» хоьоон аа5ыытын курэ5ин кыайыылаахтарынан буоллулар:

              1 Б кылаас уорэнээччитэ  Иванова Мичийээнэ  2 степеннээх диплом. 2 Г кылаас уорэнээччитэ Каратаева Иванна 3 степеннээх диплом, Васильев Сарыал уонна Васильева Иванна 3 б кылаас уорэнээччилэрэ 2 степеннээх дипломунан, Охлопков Уйгун 4 б кылаас уорэнээччитэ 1 степеннээх  дипломунан, Егорова Диана 4 б кылаас уорэнээччитэ 3 степеннээх дипломунан на5араадалыннылар.

               Боло5унэн аа5ыыга 1-2-с кылаастарга: 1 Б кылаас аа5ааччылара   2 степеннээх диплом, 2 Б кылаас уорэнээччилэрэ 1 степеннээх дипломунан на5араадаланнылар.

               Боло5унэн аа5ыыга 3-4-с кылаастарга: 3 А кылаастар 2 степеннээх дипломунан, «Айхал» 4 А кылаастар 3 степеннээх дипломунан на5араадаланнылар.

               Кындыл айымньыларынан уруьуй курэ5эр эмиэ кохтоохтук элбэх улэни биэрдибит, музей выставкалыыр саалатыгар кордоруугэ ыйаатылар. Ону таьынан, Чочу орто оскуолатын иьинэн тэриллибит ОВЗ диагностаах о5олорго уруьуй курэ5э ыытылынна, онно эмиэ ситиьиилээхтик кытынныбыт.

               Инникитин да эдэр аа5ааччыларбыт кохтоохтук, оссо да элбэх ситиьиилээхтик кыттыахтара диэн эрэллээхпит. Кылаас салайааччыларыгар уонна тороппуттэргэ улахан махтал.

                  Оскуола педагог-библиотекара Айталина Анатольевна

Добавить комментарий

Ваш e-mail не будет опубликован. Обязательные поля помечены *